Wczoraj na stronie internetowej UKNF opublikowano drugą wersję projektu rekomendacji KNF dla zakładów ubezpieczeń dotyczących dystrybucji ubezpieczeń. Poprzedni projekt opublikowano prawie dokładnie rok temu. Co się w tym dokumencie zmieniło?
Zakres
Pierwsze co się rzuca w oczy, to długość dokumentu: nowy tekst jest prawie o połowę krótszy – z 43 stron pozostało 25. Liczbę rekomendacji (punktów) zmniejszono z 43 do 30.
Niektóre rekomendacje (punkty) skrócono i przemodelowano. Na przykład rekomendacja dotycząca zasad wynagradzania pracowników sprzedaży zakładu ubezpieczeń została skrócona z 6 punktów do 2. Została również bardzo złagodzona – z bardzo sztywnego określenia zasad wynagradzania, do obowiązku posiadania regulacji wewnętrznych, które uregulują kwestie ustalania wynagrodzeń, konkursów i kryteriów jakościowych. W nowym brzmieniu podkreślono, że wynagrodzenie dodatkowe jest opcjonalne – nie ma obowiązku wprowadzania go.
Wysokość składki a koszty odszkodowań i świadczeń
Z kolei rekomendacja dotycząca konstrukcji produktu (dawniej nr 9, obecnie nr 7) została istotnie rozszerzona – z 8 do 16 punktów. Nie sposób jej krótko zreferować w niniejszym artykule, gdyż zajmuje ponad 2 strony i składa się z bardzo szczegółowych wskazań. Postaram się to zrobić w najbliższych dniach, w kolejnym tekście.
Bardzo ważne doprecyzowanie znajdziemy we wstępie do Rekomendacji. Mianowicie, rekomendacji 7.2 – 7.16 nie stosuje się do:
- umów ubezpieczenia, o których mowa w grupie 3 Działu I, w którym zastosowanie ma interwencja produktowa. Wyłączenia nie stosuje się do części ochronnej umów, dla której jest wydzielona składka,
- ubezpieczeń dużych ryzyk,
- ubezpieczeń rentowych,
- gwarancji ubezpieczeniowych,
- Indywidualnych Kont Emerytalnych, Indywidualnych Kont Zabezpieczenia Emerytalnego,
- Pracowniczych Programów Emerytalnych,
- Pracowniczych Planów Kapitałowych.
Rekomendacja 7 nie ma zastosowania do produktów, o których mowa w Rekomendacji 20.2 oraz 20.3. Rekomendacji U dotyczącej dobrych praktyk w zakresie bancassurance.
Jest to uregulowanie dużo bardziej dopasowane do realiów rynku niż poprzedni projekt.
Relacje z agentami
W tym zakresie widać istotne zmiany w treści projektu – odejście od sztywnych i stanowczych uregulowań w kierunku zapewnienia mechanizmów nadzoru przez zakład ubezpieczeń nad spełnianiem przez agentów przesłanek wpisu do RAU oraz zgodności ich działalności z prawem. Znamienne jest położenie nacisku na udzielanie przez ubezpieczycieli wsparcia agentom, w celu zapewnienia zgodności wykonywanych przez nich czynności agencyjnych z przepisami prawa oraz najlepiej pojętym interesem klientów – dokładnie ten zwrot pojawia się w rekomendacji 13.
Z pewnym rozczarowaniem przyjąłem usunięcie dawnych rekomendacji 16 i 17, które kładły nacisk na konieczność istnienia stosunku prawnego pomiędzy agentami a ich OFWCA-mi oraz wymagała od zakładów ubezpieczeń weryfikacji istnienia tych stosunków. Od lat piszę na tych łamach o istniejących na rynku patologiach w tym zakresie – agenci „pożyczają” OFWCA od innych podmiotów (czasem wpisując je do rejestru, a czasem nie), często bez zapewnienia jakiegokolwiek stosunku prawnego na linii agent-OFWCA, różne kaskadowe struktury agent-agent-OFWCA. Modele te ewidentnie naruszają przepisy ustawy o dystrybucji ubezpieczeń, a mimo to od lat funkcjonują na rynku. Dlatego usunięta z projektu rekomendacje 16 i 17 dawały nadzieję na uporządkowanie tej kwestii. Natomiast ich usunięcie jest jasnym sygnałem, że te patologiczne rozwiązania już z nami zostaną.
W nowej wersji zachowano wzmiankę o możliwości współpracy pomiędzy agentami w ramach konsorcjum (nowa rekomendacja 18) i znacząco zredukowano obowiązki zakładu ubezpieczeń w takiej sytuacji. To krok w dobrym kierunku – poprzednie brzmienie wydawało się zbyt dalekoidące.
Podobnie jak w przypadku pracowników zakładów ubezpieczeń – ograniczono wymogi co do zasad ustalania wynagrodzenia agentów.
APK
Tu również mamy duże zmiany, a konkretnie rezygnację z najbardziej kontrowersyjnych postanowień. Rok temu pisałem o tym, że pkt 10.10 zakazywał zawierania umowy ubezpieczenia z klientami, którzy odmówili wypełnienia ankiety. Z kolei pkt 10.15 wymagał, aby w sytuacji gdy klient fizycznie nie wypełnia ankiety, zakład ubezpieczeń przed przekazaniem propozycji umowy ubezpieczenia, umożliwił klientowi zapoznanie się z wypełnioną ankietą oraz uzyskał od niego potwierdzenie prawidłowości i kompletności danych zawartych w ankiecie, na piśmie lub, jeżeli klient wyrazi na to zgodę, na innym trwałym nośniku.
Żaden z tych punktów nie znajduje się w nowej wersji rekomendacji. Pozostał natomiast punkt dotyczący APK w przypadku odnowienia i automatycznej kontynuacji, lecz złagodzono jego brzmienie – zamiast wymogu uzyskania informacji od klienta, znajdujemy wymóg poinformowania klienta o wykorzystaniu danych poprzednio przekazanych oraz o możliwości ich aktualizacji. Jest to rozwiązanie dużo bardziej praktyczne – już rok temu podzieliłem się swoim zdaniem, że większość klientów nie udzieliłaby odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia informacji i pojawiłby się ogromny problem z odnowieniami i automatyczną kontynuacją.
Relacja z brokerami
Na tym polu widać najbardziej znaczące ograniczenie ingerencji. Liczba rekomendacji dotyczących tych relacji została zmniejszona z 6 do 3, a ich objętość spadła z blisko 3 stron do 1. Pomimo tak istotnego ograniczenia, moim zdaniem nowe brzmienie adresuje wszystkie najważniejsze kwestie i nie wchodzi na obszary, które nie powinny być regulowane.
W szczególności zrezygnowano z zakazu ustalania dla brokera wynagrodzenia dodatkowego. Taki zakaz stawiałby pod znakiem zapytania istniejącą praktykę wypłacania nadprowizji za wyższą sprzedaż czy niższą szkodowość. O ile jasne jest, że system wynagradzania brokerów nie może prowadzić do misselingu (i tę zasadę znajdziemy w nowej rekomendacji 22), to całkowite zakazywanie wypłaty wynagrodzenia dodatkowego wydawało się zbyt dalekoidącą ingerencją w stosunki cywilnoprawne pomiędzy brokerem a zakładem ubezpieczeń.
Zrezygnowano również ze szczegółowego regulowania wyjaśniania wątpliwości zakładu ubezpieczeń co do treści pełnomocnictwa czy zakresu umocowania brokera. Poprzednio wymagano od ubezpieczyciela powstrzymania się od działań do czasu wyjaśnienia tych wątpliwości. Oczywiście, ubezpieczyciel powinien taką sytuację możliwie najszybciej wyjaśnić (również w swoim interesie), lecz regulowanie jej w rekomendacjach wydawało się zbyteczne. Dlatego nowe brzmienie rekomendacji w zakresie relacji z brokerami wydaje się lepsze niż poprzednie.
Dalsze kroki
Zgodnie z treścią komunikatu, uwagi i opinie dotyczące projektu rekomendacji można składać do 31 marca br.
Rekomendacja ma być stosowana od 1 stycznia 2027 r. (a jej pkt 7.9 w zakresie części oszczędnościowej produktu – od 1 lipca 2028 r.). Gdyby to już był ostateczny i zatwierdzony tekst rekomendacji, powiedziałbym, że to dość dużo czasu.
Skoro jednak uwagi będą wpływać do 31 marca i szacuję, że potrzeba co najmniej dwóch miesięcy na ewentualne poprawki i oficjalne przyjęcie przez KNF, to znaczy, że ostateczną treść rekomendacji poznamy najwcześniej w czerwcu.